Basit Usule Tabi Mükellefler İçin Vergi Rehberi

BASİT USULE TABİ MÜKELLEFLER İÇİN VERGİ REHBERİ Mükellef Hizmetleri Daire Başkanlığı www.gib.gov.tr Ocak/2021 ÜCRETSİZDİR

GİRİŞ 22002200 yılında ticari kazancı basit usulde tespit edilen mükelleflerin vergilendirilmesine yönelik olarak hazırlanan bu Rehberde; basit usulde vergilendirilen mükellefler, basit usule tabi olmanın genel ve özel şartları, basit usulden yararlanamayacak olan mükellefler, basit usulde ticari kazancın tespiti, yıllık beyannamenin Defter-Beyan Sistemi üzerinden verilmesi, beyannameye dâhil edilen kazançtan yapılacak indirimler ile beyannamenin verilme zamanı ve verginin ödenmesi konularında açıklamalar yer almaktadır. A. BASİT USULDE VERGİLENDİRİLECEK MÜKELLEFLER GGeelliirr vergisine tabi olan ticaret ve sanat erbabı, kazancın tespit usulü bakımından ikiye ayrılmaktadır.

• Basit usulde gelir vergisine tabi olanlar.
• Gerçek usulde (bilanço ve işletme hesabı esası) gelir vergisine tabi olanlar. Basit usulde vergilendirme kapsamında bulunan mükelleflere, gerçek usulde vergilendirilen mükelleflerden farklı olarak bir takım kolaylıklar sağlanmıştır. Basit usulde vergilendirmenin mükelleflere sağladığı avantaj ve kolaylıklar:
• Kazancı basit usulde tespit edilen mükellefler tarafından;
• Defter tutulmaz,
• Vergi tevkifatı yapılmaz ve Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi verilmez (Ancak 5510 sayılı Kanun’a göre sigortalı çalışanları bildirmekle yükümlü olanlar, Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi vermek zorundadırlar.),
• Geçici Vergi Beyannamesi verilmez ve geçici vergi ödenmez,
• Teslim ve hizmetleri katma değer vergisinden istisna olduğundan Katma Değer Vergisi Beyannamesi verilmez,
• Ticari kazancın tespitinde amortismana tabi iktisadi kıymet alışları ve satışları dikkate alınmaz,
• Ticari kazançlarına 2020 yılı için 13.000 TL (2021 yılı için 14.000 TL) kazanç indirimi yapılır,
• Genç girişimcilere ilişkin 75.000 TL’lik kazanç istisnasından yararlanabilirler (Bu istisna ile kazanç indiriminden birlikte yararlanılamaz.),
• Engellilik indiriminden faydalanabilirler,
• Vergiye uyumlu mükelleflere sağlanan %5 oranındaki vergi indiriminden yararlanabilirler. Alınan ve verilen belgelerin kayıtları “Aracılık ve Sorumluluk Sözleşmesi” düzenlenen meslek odası veya meslek mensupları aracılığıyla Defter-Beyan Sistemi üzerinden tutulur. 11.. Basit Usule Tabi Olmanın Şartları Gelir Vergisi Kanunu’nun 47’nci ve 48’inci maddelerinde yer alan genel ve özel şartları topluca taşımak şartıyla basit usulde vergilendirmeden yararlanılacaktır.

1.1. Basit usule tabi olmanın genel şartları

seyahat, hastalık, ihtiyarlık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak bilfiil işinin başında bulunmamak bu şartı bozmaz. Ölüm halinde, iş sahibinin dul eşi veya küçük çocukları namına işe devam olunduğu takdirde, bunların bilfiil işin başında bulunup bulunmamalarına bakılmaz.),

Büyükşehir belediye sınırları içinde 2020 takvim yılı için 11.000 TL’yi aşmamak (2021 takvim yılı için 12.000 TL)

• Diğer yerlerde 2020 takvim yılı için 7.000 TL’yi aşmamak (2021 takvim yılı için 7.600 TL)

1.2. Basit usule tabi olmanın özel şartları

Yıllık alımları tutarının 2020 takvim yılı için 140.000 TL’yi aşmaması (2021 takvim yılı için 150.000 TL) veya,

• Yıllık satışları tutarının 2020 takvim yılı için 220.000 TL’yi aşmaması (2021 takvim yılı için 240.000 TL),

(2021 takvim yılı için 76.000 TL),

(2021 takvim yılı için 150.000 TL), gerekmektedir.

Milli Piyango bileti, akaryakıt, şeker ve bunlar gibi kâr hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde düşük olarak tespit edilmiş bulunan emtia için, (1) ve (3) numaralı sıralarda yazılı hadler yerine ilgili Bakanlıkların görüşü alınmak suretiyle, Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenecek alım satım hadleri uygulanır. Buna göre, anılan maddelerin ticaretini yapan mükelleflerin 2021 takvim yılında da basit usulden yararlanabilmeleri için alış, satış veya hasılatlarının 31.12.2020 tarihi itibarıyla 313 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde belirtilen aşağıdaki hadleri aşmaması gerekmektedir.

Belirtilen bu malların alım satımı ile uğraşanlar hakkında, basit usulün özel şartları bakımından yukarıdaki hadler dikkate alınmak suretiyle, 02.05.1982 tarihli ve 17682 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gelir Vergisi Genel Tebliği (Seri No:136)’ndeki hesaplamalar doğrultusunda işlem yapılacaktır. Örnek 1: Bartın ilinde öteden beri manavlık faaliyetinde bulunan ve basit usulde vergilendirilen Mükellef (A)’nın bu faaliyeti dolayısıyla 01.01.2020 – 31.12.2020 tarihleri arasında yapmış olduğu alımlarının tutarı 120.000 TL, satışlarının tutarı 200.000 TL’dir. Mükellefin işyeri kira tutarı ise 01.01.2020 tarihi itibarıyla yıllık 6.600 TL’dir. 22002200 yyııllıınnddaa bbaassiitt uussuullee ttaabbii mmüükkeelllleefflleerr iiççiinn bbeelliirrlleenneenn yyııllllııkk aallıımm hhaaddddii 114400..000000 TL, yıllık satış haddi 220.000 TL, kira bedeli ise 7.000 TL’dir. Buna göre; manavlık faaliyetinde bulunan Mükellef (A)’nın yıllık alım, satım tutarı ile kira bedeli, belirtilen sınırları aşmadığından dolayı 2021 yılında da basit usulde vergilendirilmeye devam edecektir.

kurumlara karşı inşaat ve onarma işini taahhüt edenler ile bu mükelleflere karşı derece derece taahhütte bulunanlar.

sahip veya işleticileri (yapısı itibarıyla sürücüsünden başka on dört ve daha aşağı oturma yeri olan ve insan taşımaya mahsus motorlu kara taşıtları ile yolcu taşıyanlar hariç).

belediyeleri dâhil olmak üzere il ve ilçelerin belediye sınırları (mücavir alanlar dâhil), belediyelerin nüfusları, yöreler itibarıyla veya sabit bir işyerinde faaliyette bulunulup bulunulmadığına göre gerçek usulde vergilendirilmesi gerekli görülenler.

2.1. Gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınan mükellefler Bugüne kadar çıkarılan 8/5521, 92/2683 ve 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararları ile gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınan mükellefler aşağıda yer almaktadır.

• 95/6430 Sayılı BKK ile Gerçek Usulde Vergilendirme Kapsamına Alınan Mükellefler 9955//66443300 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile büyükşehir belediyesi olan illerin (Erzurum, Diyarbakır, Sakarya ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu ile Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisine alınan yerlerden, yeni bağlanan mahallelerle birlikte 2000 yılı genel nüfus sayımındaki nüfusu 30.000’den az olan yerler ile 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında büyükşehir belediyesi kurulan ve büyükşehir belediyesi sınırları içerisine alınan yerler hariç) mücavir alan sınırları dâhil olmak üzere bbüüyyüükkşşeehhiirr belediye sınırları içinde aşağıda belirtilen faaliyetleri yapan mükellefler, gerçek usulde vergilendirilme kapsamına alınmıştır. a) Her türlü emtia imalatı ile uğraşanlar b) Her türlü emtia alım-satımı ile uğraşanlar c) İnşaat ile ilgili her türlü işlerle uğraşanlar d) Motorlu taşıtların her türlü bakım ve onarım işleriyle uğraşanlar e) Lokanta ve benzeri hizmet işletmelerini işletenler f) Eğlence ve istirahat yerlerini işletenler Bu mükellefler, basit usulden yararlanmaya ilişkin genel ve özel şartları taşıyıp taşımadıklarına bakılmaksızın gerçek usulde vergilendirileceklerdir. Gelir Vergisi Kanunu’nun 9’uncu maddesinde yer alan esnaf muaflığına ilişkin şartları topluca taşıyanlar, 95/6430 sayılı BKK kapsamına girmediklerinden, esnaf muaflığından yararlanabilmektedirler.
• 8/5521 Sayılı BKK ile Gerçek Usulde Vergilendirme Kapsamına Alınan Mükellefler ZZiirraaii mahsul satın alarak bu mahsulleri kısmen veya tamamen tüketici dışında kalanlara satan ticaret erbabı 01.01.1983 tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınmışlardır. Canlı hayvan alım-satımı faaliyeti anılan Kararname kapsamında değerlendirildiğinden, bu şekilde faaliyette bulunan mükellefler gerçek usulde vergilendirilecektir. Zirai mahsulün toptancı hallerinden veya ticari faaliyette bulunan sebze komisyoncularından sonraki teslim aşamaları 8/5521 sayılı Kararname kapsamı dışındadır.
• 92/2683 Sayılı BKK ile Gerçek Usulde Vergilendirme Kapsamına Alınan Mükellefler HHeerr türlü televizyon, video, radyo, teyp, müzik seti, disk-çalar, kamera, bilgisayar, soğutucu, çamaşır ve bulaşık makinesi, elektrikli süpürge, elektronik müzik aletleri, elektrikli dikiş makinesi ile elektrikle çalışan benzeri eşyaların alım-satımı ve üretimi ile uğraşan mükellefler 92/2683 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile gerçek usulde vergilendirme kapsamına alınmışlardır. Kararda yazılı malların yanında, diğer mal ve hizmetleri satan mükellefler de gerçek usulde vergilendirilmektedir. BBaakkaannllaarr Kurulu Kararı’nda belirtilen “elektrikle çalışan benzeri eşyalar” ibaresinden, doğrudan elektrik enerjisiyle çalışan veya elektrikle şarj edildikten sonra çalışan emtianın anlaşılması gerekmektedir. Bu Kararda belirtilen emtianın alım-satımı yoluyla ticaretinin yapılmasında,

eski, yeni veya kullanılmış olma ayrımına gidilmeksizin, Kararda yer alan emtiaların ticaretini yapanlar ile belirtilen işlerle uğraşan bütün mükellefler kapsama girmektedir. Örnek 2: Gaziantep ilinde bilgisayar alım-satımı faaliyetinde bulunan Mükellef (B)’nin bu faaliyeti, 92/2683 sayılı Kararname kapsamında kaldığından bu mükellef gerçek usulde vergilendirilecektir.

OOrrttaakkllııkkllaarrıınn basit usule tabi olup olmadığının tespitinde, iş hacmi ölçüleri ile yıllık kira bedelleri toplu olarak dikkate alınır. Ortaklıklarda, ortakların birinin gerçek usule tabi olması diğer ortakları da gerçek usule tabi hale getirir. Aynı işte ortak olarak çalışanlar hakkında, Gelir Vergisi Kanunu’nda belirtilen yıllık kira bedeli ve iş hacmi ölçüleri toplu olarak değerlendirilir.

Basit usulün şartlarına haiz olanlardan, bu usulden yararlanmak istemediklerini yazı ile bildirenler dilekçelerinde belirttikleri tarihten veya izleyen takvim yılı başından, yeni işe başlayanlar ise işe başlama tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirileceklerdir. ÖÖrrnneekk 3: Eskişehir Büyükşehir Belediyesi sınırları içinde kuaförlük yapan ve basit usulde vergilendirilen Mükellef (C), vergi dairesine verdiği dilekçe ile 22.07.2020 tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirme talebinde bulunmuştur. Mükellef (C), dilekçesinde belirttiği tarihten (22.07.2020) itibaren gerçek usulde vergilendirilecek olup, gerçek ve basit usulde tespit edilen ticari kazançlarını 2021 yılının Mart ayında birlikte beyan edecektir. Basit usule tabi olmanın şartlarından herhangi birini takvim yılı içinde kaybedenler, ertesi takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendirilirler. DDiiğğeerr taraftan, Gelir Vergisi Kanunu’nun 51’inci maddesi kapsamındaki faaliyetlere başlayan mükellefler, bu faaliyetlerine başladıkları tarihten itibaren gerçek usulde vergilendirilecek olup, ticari kazançlarının basit usulde tespit edilmesi mümkün değildir. Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenledikleri veya kullandıkları tespit edilenler, bu hususun kendilerine tebliğ tarihini takip eden ay başından itibaren gerçek usulde vergilendirilirler.

GGeerrççeekk uussuullddee vveerrggiilleennddiirriilleenn mmüükkeelllleefflleerriinn;;

• Gelir Vergisi Kanunu’nda yazılı genel şartları topluca taşıması,
• Arka arkaya iki hesap dönemi iş hacminin özel şartlarda belirtilen hadlerden düşük olması,
• Yazılı talepte bulunması, hhaalliinnddee,, bu şartların gerçekleşmesini takip eden takvim yılından başlayarak basit usule geçmeleri mümkün bulunmaktadır. Gerçek usulde vergilendirilen mükellefler, bu şartın gerçekleşmesini izleyen yılın Ocak ayının başından otuz birinci günü akşamına kadar yazılı

olarak bağlı bulundukları vergi dairesine başvurmaları durumunda basit usulde vergilendirmeye geçebileceklerdir. Bu uygulama kapsamında, 01.01.2021 tarihinden itibaren gerçek usulden basit usule geçmeye ilişkin şartların tespitine ve iki yıllık sürenin hesabına 01.01.2019 tarihinden itibaren başlanacaktır. Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenledikleri tespit edilenler hiçbir suretle basit usulde vergilendirilmezler. Söz konusu mükelleflerin, anılan Kanun’un 51’inci maddesinde belirtilen faaliyetlerde bulunmaması ve diğer şartları da topluca taşımaları gerekmektedir. ÖÖrrnneekk 4: Bursa ilinde marangozluk faaliyeti nedeniyle öteden beri gerçek usulde vergilendirilen Mükellef (D)'nin 2019 ve 2020 yıllarında elde ettiği iş hâsılatı, ilgili yıllar için Gelir Vergisi Kanunu’nun 48’inci maddesinde yer alan hâsılat haddinin altında gerçekleşmiştir. Mükellef (D)’nin, diğer şartları da topluca taşıması ve 2021 yılının Ocak ayı içinde bağlı bulunduğu vergi dairesine yazılı olarak başvurması kaydıyla, 01.01.2021 tarihinden itibaren basit usulde vergilendirmeden yararlanması mümkündür. GGeerrççeekk usulde vergilendirilmekte iken basit usulde vergilendirmeye geçen mükelleflerin, ellerinde bulunan belgeleri 283 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin 3.5 bölümündeki açıklamalar doğrultusunda iptal ettirmeleri gerekmektedir. AAyrıca, gerçek usule tabi mükellefler ile basit usule tabi olmanın şartlarını kaybeden mükelleflerin; kendi istekleriyle işlerini terk etmeleri ya da eş ve/veya çocuklarına devretmeleri hallerinde terk veya devir tarihini takip eden yılın başından itibaren iki yıl geçmedikçe basit usule dönmeleri mümkün değildir. Söz konusu iki yıllık sürenin nasıl hesaplanacağına ilişkin açıklamalar 283 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin 3.4 bölümünde yer almaktadır. Gerçek usulde vergilendirmeden basit usulde vergilendirmeye geçiş ile ilgili ayrıntılı açıklamalar 283 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ve 93 Sıra No.lu Gelir Vergisi Sirküleri’nde yapılmıştır. ÖÖrrnneekk 5: Mükellef (E), gerçek usulde gelir vergisi mükellefi iken faaliyetini 08.06.2019 tarihinde terk etmiştir. Mükellef, 2020 yılında basit usule tabi olmanın şartlarını taşıyan Mükellef (F) ile ortak olarak kantin işletmeciliği faaliyetine başlamak istemektedir. MMüükkeelllleeff (E)’nin gerçek usulde vergilendirildiği faaliyetini terk ettiği tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren iki yıl sonra, diğer bir ifadeyle 01.01.2022 tarihinden itibaren diğer şartları da topluca taşıması kaydıyla basit usulde vergilendirmeden yararlanması mümkün bulunmaktadır. Bu nedenle anılan tarihten önce (01.01.2022) faaliyete başlaması halinde kendisi ve ortağının ticari kazançlarının gerçek usulde tespit edilmesi gerekmektedir.

Basit usule tabi mükelleflerin birden fazla araçla veya birden fazla işyerinde ticari faaliyette bulunmaları, Gelir Vergisi Kanunu’nun 47’nci maddesinde yazılı "kendi işinde bilfiil çalışmak veya bulunmak" şartının ihlali anlamına geleceğinden, bu şekilde faaliyette bulunan mükelleflerin basit usulde vergilendirmeden yararlanmaları mümkün bulunmamaktadır.

• Gelir Vergisi Kanunu’nun 51’inci maddesinde basit usulden faydalanamayacak mükellefler bentler halinde sayılmıştır. Söz konusu maddenin verdiği yetkiye istinaden yayımlanan ve

büyükşehirlerde bazı faaliyetleri yapan mükelleflerin gerçek usulde vergilendirme kapsamına alındığı 12.01.1995 tarihli ve 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda, 02.07.2013 tarihli ve 2013/5080 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile değişiklik yapılmıştır. Bu değişikliğe göre, 12.11.2012 tarihli ve 6360 sayılı Kanun ile büyükşehir belediyesi kurulan ve büyükşehir belediyesi sınırları içerisine alınan yerler 95/6430 sayılı Kararname kapsamı dışına çıkartılmıştır. Böylece, 6360 sayılı Kanun’la büyükşehir kurulan yerler ile büyükşehir belediyesi sınırları içerisine alınan yerlerde 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nda sayılan iş grupları itibarıyla faaliyette bulunan mükelleflerin, diğer şartları da taşımaları kaydıyla basit usulde vergilendirilmelerine devam olunacaktır. Örnek 6: Mükellef (G), Ankara ili Şereflikoçhisar ilçesinde manavlık faaliyetinde bulunmaktadır. 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına göre büyükşehir belediyesi olan illerde emtia alım satımı yapılması basit usulde vergilendirilmeye engel teşkil etmektedir. Ancak, 2013/5080 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yapılan değişikliğe göre, 6360 sayılı Kanun ile büyükşehir belediyesi kurulan ve büyükşehir belediyesi sınırları içerisine alınan yerler 95/6430 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı kapsamı dışına çıkartılmıştır. Bu nedenle, Mükellef (G) Gelir Vergisi KKaannuunnuu’’nnuunn 4477 vvee 4488’’iinnccii mmaaddddeelleerriinnddee yyeerr aallaann ggeenneell vvee öözzeell şşaarrttllaarrıı ttoopplluuccaa ttaaşşıımmaakk şartıyla basit usulde vergilendirmeden yararlanacaktır. Mükellef (G) için genel ve özel şartların tespitinde, büyükşehirler için geçerli olan tutarlar dikkate alınacaktır.

• Gerçek usulde vergilendirilmekte iken işini terk eden mükellefler ile basit usulün şartlarını kaybedenlerden gerçek usulde vergilendirilmeye başlamadan önce işini terk eden mükellefler, terk tarihini takip eden yılın başından itibaren iki yıl geçmedikçe basit usule dönemezler. Bu hüküm, işin eş veya çocuklara devri halinde de uygulanır. B. BASİT USULDE VERGİLENDİRİLEN MÜKELLEFLERDE DEFTER-BEYAN SİSTEMİ BBaassiitt usule tabi olan mükellefler; 01.01.2018 tarihinden itibaren defter-beyan sistemini kullanmak zorundadırlar. Sistem ile kayıtlarını elektronik ortamda tutabilecekler, vergi beyannamesi, bildirim ve dilekçeleri elektronik ortamda verebileceklerdir. Basit usule tabi olan mükelleflerin, sistemi kullanmaya başlayacakları takvim yılından önceki ayın son gününe kadar (bu gün dâhil) www.defterbeyan.gov.tr adresi üzerinden veya gelir vergisi yönünden bağlı bulundukları vergi dairesi aracılığıyla başvuru yapmaları gerekmektedir. Basit usule tabi mükellefler başvurularını;
• Kendileri,
• Aralarında 486 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’nin ekinde (Ek:1) yer alan Defter-Beyan Sistemi Kullanımı Aracılık ve Sorumluluk Sözleşmesi (Meslek Odaları ile Basit Usulde Vergilendirilen Üyeleri İçin)” düzenledikleri meslek odaları,
• 340 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği ekinde yer alan “Elektronik Beyanname Gönderme Aracılık ve Sorumluluk Sözleşmesi” imzaladıkları meslek mensupları, aracılığıyla yapabileceklerdir. YYeni mükellefiyet tesis ettiren basit usul mükellefleri; kendileri veya yukarıda belirtildiği şekilde aracılık ve sorumluluk yetkisi verdiği meslek mensupları ya da meslek odaları aracılığıyla

işe başlama bildiriminin verildiği günü izleyen yedinci iş günü mesai saati sonuna kadar gelir vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairesine başvuru yapacaklardır. Söz konusu başvuru işe başlama bildiriminin verildiği günü izleyen yedinci iş gününün sonuna (saat 23.59’a) kadar www.defterbeyan.gov.tr adresi üzerinden de yapılabilecektir. Basit usule tabi mükelleflerden;

• Sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenlediği veya kullandığı tespit edilenlerin, bu hususun kendilerine tebliğ edildiği tarihi takip eden ay başından önce,
• Mevcut işine Gelir Vergisi Kanunu’nun 51’inci maddesinde belirtilen faaliyetleri ilave edenlerin, bu faaliyetlere ilişkin işe başlama bildiriminin verildiği günü izleyen yedinci iş günü sonuna kadar,
• Gerçek usulde vergilendirilmekte iken Gelir Vergisi Kanunu’nun 46’ncı maddesinde yer alan düzenleme gereği basit usule tabi olmayı yazı ile talep eden mükelleflerin ise, anılan maddede belirtilen şartların gerçekleştiği takvim yılının son gününe (bu gün dâhil) kadar, kkeennddiilleerrii veya aracılık ve sorumluluk yetkisi verdiği meslek odası veya meslek mensupları aracılığıyla www.defterbeyan.gov.tr adresi üzerinden elektronik ortamda veya gelir vergisi yönünden bağlı oldukları vergi dairesine başvuru yapmaları gerekmektedir. Sisteme, İnteraktif Vergi Dairesi (https://ivd.gib.gov.tr) ya da vergi dairelerinden alınan “kullanıcı kodu” ve “şifre” bilgileri ile www.defterbeyan.gov.tr adresi üzerinden giriş yapılacaktır. Basit Usule tabi mükelleflerin alış ve giderleri ile satış ve hasılatlarına ilişkin üçer aylık kayıtlarını, izleyen ayın sonuna kadar Defter Beyan Sistemine kaydetmeleri gerekmektedir. Defter-Beyan Sistemine ilişkin 486 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği’nde ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır. CC.. BBAASSİİTT UUSSUULLDDEE VVEERRGGİİLLEENNDDİİRRMMEE

Basit usulde ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat ile giderler ve satılan malların alış bedelleri arasındaki müspet farktır. Bu fark, faaliyetle ilgili olarak alınması ve verilmesi mecburi olan alış ve giderler ve hâsılatlara ilişkin belgelerde yazılı tutarlara göre hesaplanır. Kazancın bu şekilde tespiti sırasında emtia ticareti ile uğraşanlarca;

• Hesap dönemi sonundaki emtia mevcudunun değeri hâsılata,
• Hesap dönemi başındaki emtia mevcudunun değeri giderlere, ilave edilir. Ancak, kullanılan sabit kıymetler gider yazılmaz ve üzerlerinden amortisman hesaplanmaz. Kazancı basit usulde tespit edilen mükelleflerin defter tutma yükümlülükleri bulunmamaktadır. Basit usulde vergilendirilen mükellefler, kazancın tespiti ve Vergi Usul Kanunu’nun defter tutma hükümleri hariç bildirme, vesikalar, muhafaza, ibraz, diğer ödevler, ceza hükümleri ile bu Kanun ve diğer kanunlarda yer alan ikinci sınıf tüccarlar hakkındaki hükümlere tabidirler.

Örnek 7: 2020 yılında Yalova ilinde manavlık faaliyetinde bulunan ve basit usulde vergilendirilen Mükellef (H)’nin işletme hesabı özeti aşağıdaki gibidir. Mükellefin %5 vergi indiriminden yararlandığını varsayarak ödenecek gelir vergisi şöyle hesaplanacaktır. (Dönem hasılatı + Dönem sonu mal mevcudu) – (Dönem başı mal mevcudu + Dönem içi alışlar + Giderler) = Kar / Zarar (200.000 TL + 20.000 TL) – (40.000 TL + 80.000 TL + 35.000 TL) = 65.000 TL Mükellef (H), 2020 yılında 65.000 TL kâr elde etmiş olup, yıl içinde 12.000 TL sosyal güvenlik primi (Bağ-Kur primi) ödemiştir. Ayrıca, mükellefin kazancına 2020 yılı için 13.000 TL kazanç indirimi uygulanmıştır. Mükellefin beyanı aşağıdaki gibi olacaktır. * Ödenmesi Gereken Damga Vergisi: Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi 97,20 TL ve İşletme Hesap Özeti 35,80 TL’dir. 1.1. Şehir içi yolcu taşımacılığı yapan mükellefler için hasılat esaslı kazanç tespiti uygulaması 7186 sayılı Kanun’la Gelir Vergisi Kanunu’nun 113’üncü maddesinde yapılan düzenlemeye göre; basit usulde ticari kazanç elde eden mükelleflerin şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetlerinden kaynaklanan hasılatlarının tamamını elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde etmeleri ve talep etmeleri hâlinde, söz konusu faaliyetlerinden elde ettikleri gayrisafi hasılatlarının %10'u bu faaliyetlerine ilişkin vergiye tabi kazanç olarak esas alınır. Hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından yararlanan basit usul mükelleflerinin:

• Bu faaliyetlerine ilişkin gider veya maliyetleri, vergiye tabi diğer kazanç veya iratlarının tespitinde dikkate alınmaz.
• Bu kazançları dışındaki beyana tabi diğer kazanç veya iratları hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz.
• Bu kazancına herhangi bir indirim veya istisna uygulanmaz.
• İki yıl geçmedikçe bu usulden çıkmaları mümkün değildir.

Örnek 8: Ticari kazancı basit usulde tespit edilen Mükellef (İ), özel halk otobüsü ile şehir içi yolcu taşımacılığı faaliyetinde bulunmakta ve hasılatının tamamını elektronik ücret toplama sistemi aracılığıyla elde etmektedir. Mükellef (İ), hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçmek için 03.12.2020 tarihinde bağlı bulunduğu vergi dairesi müdürlüğüne başvuruda bulunmuştur. VVergi dairesince mükellefin başvurusu incelenerek, şartları taşıdığı tespit edilmiş ve hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne geçebileceği 19.12.2020 tarihinde kendisine bildirilmiştir. Buna göre, mükellef kendisine yapılan bildirim tarihini takip eden yılın başından, yani 01.01.2021 tarihinden itibaren bu faaliyetinden elde ettiği kazancını hasılat esaslı kazanç tespiti usulüne göre hesaplayacaktır. Hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasına ilişkin şartların kaybedilmesi

• 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 353’üncü maddesinin birinci ve ikinci fıkrası hükümleri uyarınca bir takvim yılı içinde iki kez ceza kesilen mükellefler, cezanın kesildiği ve takip eden iki takvim yılına ait kazançları için bu uygulamadan yararlanamazlar.
• Hasılat esaslı kazanç tespiti uygulamasından yararlanan mükelleflerin bu faaliyete ilişkin hasılatlarının tamamını elektronik ücret toplama sistemleri aracılığıyla elde etmemeleri halinde, bu mükellefler söz konusu durumların gerçekleştiği yılın başından itibaren bu uygulamadan çıkarlar. Bu konuya ilişkin 309 Seri No.lu Gelir Vergisi Tebliği’nde ayrıntılı açıklamalar yapılmıştır.

TTicari kazancı basit usulde vergilendirilen mükellefler, yıllık beyanname ile bildirilecek gelirlerine ilişkin olarak Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’uncu maddesinde belirtilen unsurlara ait tutarları (hayat/şahıs sigorta primleri, eğitim ve sağlık harcamaları, bağış ve yardımlar, engellilik indirimi, 13.000 TL’lik kazanç indirimi vb.) indirim konusu yapabileceklerdir. Söz konusu indirimlerin yapılabilmesi için, yıllık beyanname ile bildirilecek bir gelirin bulunması ve yapılacak indirimlerin ilgili mevzuatta belirtilen şartları taşıması gerekmektedir. Basit usule tabi ticari kazançtan indirim konusu yapılabilecek hususlar şunlardır:

• Hayat/şahıs sigorta primleri,
• Eğitim ve sağlık harcamaları,
• Basit usulde yıllık kazanç indirimi,
• Engellilik indirimi,
• Beyan edilecek gelirden sınırlı olarak indirilebilecek bağış ve yardımlar ile tamamı indirilebilecek bağış ve yardımlar,
• Sponsorluk harcamaları,
• Cumhurbaşkanınca başlatılan yardım kampanyalarına yapılan ayni ve nakdi bağışlar,
• İktisadi işletmeleri hariç Türkiye Kızılay Derneğine ve Türkiye Yeşilay Cemiyetine makbuz karşılığı yapılan nakdi bağış ve yardımlar,
• Diğer kanunlara göre tamamı indirilecek bazı bağış ve yardımlar,
• Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu ile Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına yapılan bağışlar,
• Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumuna yapılan bağışlar ve yardımlar,
• Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna yapılan bağışlar,
• Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumuna yapılan bağışlar,

Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfına yapılan bağışlar,

• Milli Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Seferberlik Kanunu kapsamında kurulan ormanlarda ağaçlandırma, bakım ve koruma masraflarının tamamı,
• İlköğretim ve Eğitim Kanunu uyarınca yapılan bağışlar,
• Üniversitelere, yüksek teknoloji enstitüleri ile gelirlerinin en az dörtte üçünü münhasıran devlet üniversitelerinin faaliyetlerinin devam ettirilmesi ve desteklenmesini amaç edinmek üzere kurulan ve fiilen bu çerçevede faaliyette bulunan vakıflardan Cumhurbaşkanınca vergi muafiyeti tanınanlara makbuz karşılığında yapılan bağışlar,
• 7174 sayılı Kapadokya Alanı Hakkında Kanun kapsamında kurulan idareye yapılan her türlü nakdî ve ayni bağış ve yardımlar ile sponsorluk harcamaları. 22..11.. BBaassiitt uussuullddee yyııllllııkk kkaazzaannçç iinnddiirriimmii Ticari kazancı basit usulde tespit edilen mükelleflerin 2020 yılına ait olup 2021 yılında beyan edecekleri ticari kazançlarına 13.000 TL’lik kazanç indirimi uygulanacaktır. (2021 yılında elde edilen kazançlara uygulanacak indirim, 313 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 14.000 TL olmuştur.) Bu kapsamda;
• İndirim, basit usule tabi mükelleflerin sadece ticari kazançlarına uygulanacak olup beyana tabi diğer gelir unsurlarının da (kira geliri, menkul sermaye iradı vb.) bulunması halinde bu gelirlere indirim uygulanmayacaktır. Ayrıca, vergilendirme döneminde kazanç elde edilmemesi veya 13.000 TL’nin altında kazanç elde edilmesi nedeniyle yararlanılamayan indirim tutarı ertesi yıllara devredilemeyecektir.
• Ticari kazancı basit usulde vergilendirilen mükellefler, genç girişimcilere ilişkin 75.000 TL’lik kazanç istisnası ile 13.000 TL’lik kazanç indiriminden birlikte yararlanamazlar.
• Ticari kazancı basit usulde tespit edilen mükelleflerden genç girişimcilere ilişkin kazanç istisnası ile 13.000 TL’lik indirime ilişkin şartları birlikte taşıyanlar, söz konusu istisna veya indirimin hangisinden faydalanacaklarını kendileri belirler.
• Basit usule tabi mükelleflerin herhangi bir nedenle takvim yılı içerisinde gerçek usule geçmeleri durumunda, 13.000 TL’lik indirimden yararlanmaları mümkün değildir. Ayrıca, gerçek usule geçen mükellefler genç girişimci istisnasına ait diğer şartları taşısalar dahi ilk defa mükellefiyet tesis edilme şartı ihlal edilmiş olduğundan, söz konusu istisnadan da yararlanamazlar. Kazanç indirimi uygulamasına ilişkin ayrıntılı açıklamalar 292 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde yer almaktadır. 22..22.. Engellilik indirimi Basit usulde vergilendirilen mükelleflerden, engellilik indiriminden yararlananların beyan ettikleri gelirlerine, Gelir Vergisi Kanunu’nun 31’inci maddesinde yer alan esaslara göre hesaplanan yıllık indirim uygulanacaktır. Gelir Vergisi Kanunu’na göre çalışma gücünün asgari % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgari % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgari % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır.

2020 yılında elde edilen basit usule tabi ticari kazancın yıllık beyanname ile beyanında dikkate alınacak engellilik indirimi yıllık tutarları şöyledir: Engellilik indiriminin uygulamasına ilişkin ayrıntılı açıklamalar 222 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde yer almaktadır. ÖÖrrnneekk 9: Basit usulde vergilendirilen ve 2020 yılında 120.000 TL gayrisafi ticari kazanç elde eden Mükellef (K), çalışma gücünün asgari % 60’ını kaybetmiş olup, ikinci derece engellilik indiriminden yararlanmaktadır. Mükellef kendisi için 12.000 TL sosyal güvenlik primi ile küçük çocuğu için 9.000 TL hayat sigortası primi ödemiştir. İkinci derece engelliler için yıllık indirim tutarı 2020 yılı için (790 TL X 12) 9.480 TL olup, Mükellef (K) beyan edeceği gelirden 9.480 TL indirim yapacaktır. MMüükkeelllleeffiinn küçük çocuğu için ödediği hayat sigorta priminin % 50’si, beyan edilen gelirin % 15’ini ve asgari ücretin bir yıllık brüt tutarını aşmamak şartıyla, beyan edilen gelir tutarından indirim konusu yapılabilmektedir. Bu durumda Mükellef (K)’nin ödediği hayat sigortası priminin % 50’si olan (9.000 TL X % 50) 4.500 TL, beyan ettiği gelirin %15’ini ve 2020 yılı için esas alınacak asgari ücretin bir yıllık brüt tutarı olan 35.316 TL’yi aşmadığından, indirim konusu yapılabilecektir. AAyrıca, mükellef 13.000 TL’lik kazanç indiriminden yararlanmıştır. Mükellefin 2020 yılına ilişkin beyanı ise aşağıdaki gibi olacaktır: Basit usule tabi mükellefler engellilik indirimi başvurularını; İnteraktif Vergi Dairesi (ivd.gib.gov.tr) aracılığı ile sistem üzerinden yapabilirler.

Basit usulde ticari kazancı nedeniyle gelir vergisi mükellefi olan uyumlu mükelleflerin yıllık gelir vergisi beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin %5'i, ödenmesi gereken gelir vergisinden indirilir. Söz konusu indirimden faydalanmak için belirlenen şartlar, Gelir Vergisi Kanunu’nun Mükerrer 121’inci maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre mükelleflerin;

• İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıla ait vergi beyannamelerini kanuni süresinde vermiş olması (Kanuni süresinde verilen bir beyannameye ilişkin olarak kanuni süresinden sonra düzeltme amacıyla veya pişmanlıkla verilen beyannameler bu şartın ihlali sayılmaz.),
• İndirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yıl içerisinde haklarında beyana tabi vergi türleri itibarıyla ikmalen, re'sen veya idarece yapılmış bir tarhiyat bulunmaması (Yapılan tarhiyatların kesinleşmiş yargı kararlarıyla veya Vergi Usul Kanunu’nun uzlaşma ya da düzeltme hükümlerine göre tamamen ortadan kaldırılmış olması durumunda bu şart ihlal edilmiş sayılmaz.),
• İndirimin hesaplanacağı beyannamenin verildiği tarih itibarıyla bu beyannameler üzerine tahakkuk eden vergileri ödemiş olması, ayrıca vergi aslı (vergi cezaları ile fer’i alacaklar dâhil) 1.000 Türk lirası üzerinde vadesi geçmiş borcunun bulunmaması gerekir. HHeessaappllaannaann indirim tutarı, her hâl ve takdirde 1.500.000 Türk lirasından fazla olamaz. İndirilecek tutarın ödenmesi gereken vergiden fazla olması durumunda kalan tutar, yıllık gelir vergisi beyannamesinin verilmesi gereken tarihi izleyen bir tam yıl içinde mükellefin beyanı üzerine tahakkuk eden diğer vergilerinden mahsup edilebilir. Bu süre içinde mahsup edilemeyen tutarlar red ve iade edilmez. GGeelliirr vergisi mükelleflerinin yararlanacağı indirim tutarı, basit usulde ticari kazancı nedeniyle beyan edilen kazançların toplam gelir vergisi matrahı içerisindeki oranı dikkate alınmak suretiyle hesaplanan gelir vergisi esas alınarak tespit edilir. VVergi indiriminden yararlanan mükelleflerin, öngörülen şartları taşımadığının sonradan tespiti hâlinde ilgili vergilendirme döneminde indirim uygulaması dolayısıyla ödenmeyen vergiler, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın tarh edilir. Bu hüküm, indirimin hesaplanacağı beyannamenin ait olduğu yıl ile bu yıldan önceki son iki yılda herhangi bir vergiye ilişkin beyanların gerçek durumu yansıtmadığının indirimden yararlanıldıktan sonra tespiti üzerine yapılan tarhiyatların kesinleşmesi hâlinde de uygulanır ve bu takdirde indirim uygulaması dolayısıyla ödenmeyen vergiler açısından zamanaşımı, yyaappııllaann ttaarrhhiiyyaattıınn kkeessiinnlleeşşttiiğğii ttaarriihhii ttaakkiipp eeddeenn ttaakkvviimm yyııllıınnıınn bbaaşşıınnddaann iittiibbaarreenn bbaaşşllaar. Örnek 10: Basit usulde vergilendirilen ve vergi indiriminden yararlanma şartlarının tamamını taşıyan Mükellef (L)’nin 2020 takvim yılına ilişkin gelir vergisi matrahı 100.000 TL’dir. Buna göre, Mükellef (L) vergi indiriminden aşağıdaki şekilde yararlanacaktır.

Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 20. maddesinde yer alan düzenlemeye göre; basit usulde ticari kazancı nedeniyle adlarına ilk defa gelir vergisi mükellefiyeti tesis olunan ve mükellefiyet başlangıç tarihi itibarıyla 29 (yirmi dokuz) yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişilerin, faaliyete başladıkları takvim yılından itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde ettikleri bu kazançlarının 75.000 TL’sine kadar olan kısmı maddede belirtilen şartlarla gelir vergisinden istisna edilmiştir.

• İstisnadan basit usulde ticari kazancı nedeniyle adları